มหาวิทยาลัยศิลปากรกับบทบาทการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศทางน้ำอย่างยั่งยืน
การสนับสนุนระบบนิเวศทางน้ำผ่านกลไกการเรียนรู้และการดำเนินงานจริง
มหาวิทยาลัยศิลปากรตระหนักถึงความสำคัญของการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศทางน้ำซึ่งเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงชีวิตและความสมดุลของสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งบูรณาการองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับการเรียนการสอน การวิจัย และการบริการวิชาการแก่สังคม เพื่อสร้างความเข้าใจและจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรน้ำและสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศทางน้ำอย่างยั่งยืน
อีกทั้งยังดำเนินการอนุรักษ์แหล่งน้ำ ผ่านการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ การตรวจวัดคุณภาพน้ำ การ ติดตามและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่เพื่อพัฒนาสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ ตลอดจนเทคโนโลยีดิจิทัลในการติดตามและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ เพื่อสนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบายและการวางแผนอนุรักษ์ระบบนิเวศทางน้ำอย่างมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ มหาวิทยาลัยยังดำเนินโครงการและกิจกรรมเชิงปฏิบัติ โดยการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำมุ่งแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำ การฟื้นฟูพื้นที่ชุ่มน้ำ การจัดการขยะและมลพิษทางน้ำ รวมถึงติดตามและวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่เพื่อพัฒนาสิ่งแวดล้อม ตลอดจนส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแล ฟื้นฟู และใช้ประโยชน์จากแหล่งน้ำในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นต้นแบบของสถาบันการศึกษาที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาและคุ้มครองระบบนิเวศทางน้ำอย่างรอบด้าน พร้อมทั้งขยายผลสู่การพัฒนานโยบายและแนวทางแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมน้ำในระดับพื้นที่และระดับประเทศ
โครงการ “การเสริมศักยภาพของธนาคารปูม้าในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์
เพื่อฟื้นฟูทรัพยากรปูม้าและต่อยอดการแปรรูปผลิตภัณฑ์”
คณะสัตวศาสตร์และเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้ดำเนินโครงการ “การเสริมศักยภาพของธนาคารปูม้าในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์ เพื่อฟื้นฟูทรัพยากรปูม้าและต่อยอดการแปรรูปผลิตภัณฑ์” โดยได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) อย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ. 2561
ด้วยความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับเครือข่ายชุมชนท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อาทิ เครือข่ายธนาคารปูม้าหาดเจ้าสำราญ ธนาคารปูม้าทับสะแก องค์การบริหารส่วนตำบลแหลมผักเบี้ย เทศบาลตำบลทับสะแก องค์การบริหารส่วนตำบลทับสะแก และฝ่ายชุมชนสัมพันธ์ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ในขับเคลื่อนการฟื้นฟูทรัพยากรทางทะเล ทำให้การดำเนินโครงการเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ มุ่งเน้นการเพิ่มประสิทธิภาพของธนาคารปูม้าให้สามารถเพาะฟักและปล่อยลูกปูม้าคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างต่อเนื่อง โดยใช้เทคโนโลยีการเพาะฟักและเลี้ยงสัตว์น้ำที่เหมาะสม เพื่อเพิ่มประชากรปูม้าในธรรมชาติ ลดแรงกดดันจากการทำประมงเชิงพาณิชย์ และเสริมสร้างความมั่นคงทางอาชีพแก่ชุมชนประมงพื้นบ้านในพื้นที่ชายฝั่งทั้ง 2 จังหวัด
โครงการดังกล่าว ยังให้ความสำคัญกับการสร้างจิตสำนึกและองค์ความรู้ด้านการอนุรักษ์ระบบนิเวศทางทะเล ผ่านการจัดกิจกรรมเผยแพร่ความรู้แก่เยาวชน ชุมชนชาวประมง ประชาชนทั่วไป ตลอดจนขยายผลสู่ระดับนานาชาติ ภายใต้โครงการฝึกอบรมนานาชาติ “Sufficiency Economy Philosophy (SEP): Concept and Implementation for Agricultural Deployment Under Change Crisis for Food Security” ซึ่งได้รับอนุมัติจากกรมความร่วมมือระหว่างประเทศ กระทรวงการต่างประเทศ ในประเด็นเกี่ยวกับ
(1) การจัดการทรัพยากรประมงอย่างยั่งยืน
(2) การเพาะฟักสัตว์น้ำ
(3) การพัฒนาเทคโนโลยีด้านการแปรรูปผลิตภัณฑ์ประมง
(4) ผลกระทบของการจับสัตว์น้ำเกินขนาด (Overfishing)
(5) ปัญหาการประมงที่ผิดกฎหมาย (Illegal, Unreported, and Unregulated Fishing: IUU)
(6) การทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบ (Responsible Fishing Practices) พร้อมส่งเสริมให้ชาวประมงใช้เครื่องมือประมงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม หลีกเลี่ยงการทำประมงในช่วงฤดูวางไข่ และไม่จับสัตว์น้ำวัยอ่อน
กิจกรรม “ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำคืนสู่ท้องทะเล” เพื่ออนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน
มหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกับ ธนาคารปูม้าชุมชนหาดเจ้าสำราญ–แหลมผักเบี้ย ชุมชนประมงพื้นบ้านจังหวัดเพชรบุรี และหน่วยงานภาคีในท้องถิ่น ได้แก่ องค์การบริหารส่วนตำบลแหลมผักเบี้ย สำนักประมงจังหวัดเพชรบุรี และศูนย์วิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเพชรบุรี จัดกิจกรรม “ปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำคืนสู่ท้องทะเล” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อฟื้นฟูและเพิ่มความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรสัตว์น้ำในเขตชายฝั่งจังหวัดเพชรบุรี ส่งเสริมการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน
ผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีส่วนร่วมในการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำหลายชนิด อาทิ ปูม้า กุ้งทะเล และปลาทะเลพื้นบ้าน คืนสู่ระบบนิเวศ เพื่อช่วยฟื้นฟูประชากรสัตว์น้ำให้กลับมาสมดุลตามธรรมชาติ ลดผลกระทบจากการทำประมงเกินขนาด และสร้างโอกาสให้สัตว์น้ำสามารถขยายพันธุ์และเติบโตได้อย่างยั่งยืน
นอกจากนี้ กิจกรรมดังกล่าวยังเป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์ “การทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบ (Responsible Fishing Practices)” โดยเน้นให้ชุมชนประมงพื้นบ้านและเยาวชนในพื้นที่มีส่วนร่วมในการดูแลรักษาทรัพยากรทางทะเลอย่างใกล้ชิด ผ่านการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการและการบรรยายสาธารณะเกี่ยวกับการใช้เครื่องมือประมงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การหลีกเลี่ยงการจับสัตว์น้ำวัยอ่อน และการงดทำประมงในฤดูวางไข่ของสัตว์น้ำ ควบคู่กับการส่งเสริมการสร้างอาชีพและพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน เพื่อให้เกิดการกระจายรายได้อย่างทั่วถึงและยั่งยืนในพื้นที่เป้าหมาย ผ่านการพัฒนาและต่อยอดผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปูม้าและสัตว์น้ำในท้องถิ่น เช่น ผลิตภัณฑ์อาหารทะเลแปรรูป เครื่องปรุงรส และของที่ระลึกจากวัสดุธรรมชาติในชุมชน
นับเป็นส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนพันธกิจของมหาวิทยาลัยศิลปากรด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูระบบนิเวศทางน้ำ สนับสนุนการขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ Sustainable Development Goals (SDGs) ที่มุ่งให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างเป็นรูปธรรมในระดับพื้นที่
โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ “แผนธุรกิจและกลยุทธ์ทางการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ชุมชน”
คณะสัตวศาสตร์และเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดโครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ “แผนธุรกิจและกลยุทธ์ทางการตลาดสำหรับผลิตภัณฑ์ชุมชน” เพื่อเสริมสร้างศักยภาพให้แก่กลุ่มชุมชนประมงพื้นบ้าน กลุ่มธนาคารปูม้า และผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรีและประจวบคีรีขันธ์
โครงการดังกล่าว มุ่งเน้นให้ผู้เข้าร่วมได้รับความรู้และทักษะด้านการบริหารจัดการธุรกิจชุมชน ตั้งแต่การวางแผนธุรกิจ การวิเคราะห์ตลาด และการพัฒนาอัตลักษณ์ผลิตภัณฑ์ (Product Identity) การสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยนวัตกรรมการแปรรูปและบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ตลอดจนการนำเทคโนโลยีดิจิทัลและช่องทาง E–Commerce มาประยุกต์ใช้ในการประชาสัมพันธ์และจำหน่ายผลิตภัณฑ์ของชุมชน เพื่อให้ชุมชนประมงพื้นบ้าน วางกลยุทธ์ทางการตลาดอย่างมีประสิทธิภาพ ขยายตลาดของผลิตภัณฑ์จากกลุ่มชุมชนประมงชายฝั่งไปสู่ผู้บริโภคในวงกว้าง มีศักยภาพทัดเทียมกับตลาดอื่นบนโลกยุคดิจิทัล
การดำเนินงานดังกล่าวไม่เพียงช่วยสร้างรายได้เสริมให้แก่ชาวประมงและครอบครัว แต่ยังช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจฐานราก ชุมชนประมงพื้นบ้านมีทางเลือก ลดการอพยพแรงงานออกนอกพื้นที่ สามารถดำรงชีวิตร่วมกับระบบนิเวศทางทะเลได้อย่างสมดุล และลดการพึ่งพาการทำประมงเชิงพาณิชย์อย่างยั่งยืน
กิจกรรม “เสริมสร้างความรู้และจิตสำนึกในการทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบในชุมชนชายฝั่ง”
ระหว่างวันที่ 20 – 22 กันยายน 2567 คณะสัตวศาสตร์และเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้จัดกิจกรรม “เสริมสร้างความรู้และจิตสำนึกในการทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบในชุมชนชายฝั่ง” ภายใต้โครงการ “ธนาคารปูม้าและสัตว์น้ำ” ณ หาดบ้านดอนสำราญ อำเภอบางสะพาน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ภายใต้การดำเนินงานของคณาจารย์หลักสูตรวิทยาศาสตร์การประมง
โดยมีวัตถุประสงค์ในการเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจและจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์น้ำและการทำประมงอย่างมีความรับผิดชอบ แก่เยาวชน นักเรียน และชุมชนในพื้นที่ชายฝั่ง ควบคู่กับการฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเลและการสร้างการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลทรัพยากรชายฝั่งอย่างต่อเนื่อง
เปิดโอกาสให้เยาวชนและประชาชนในชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการฟื้นฟูระบบนิเวศทางทะเล โดยการลงมือปฏิบัติกิจกรรมที่หลากหลาย อาทิ การปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำและการสร้างซั้ง (บ้านปลา) การปลูกฝังจิตสำนึกด้านความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม และให้ความรู้เกี่ยวกับหลักการของการทำประมงอย่างยั่งยืน ในหัวข้อต่าง ๆ ดังนี้
(1) การป้องกันผลกระทบจากการทำประมงต่อสัตว์น้ำและพืชน้ำที่ถูกคุกคาม
(2) การใช้เครื่องมือประมงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
(3) การฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลอย่างเป็นระบบ
สะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยศิลปากรในการเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และการสร้างความร่วมมือระหว่าง สถาบันการศึกษา ชุมชนท้องถิ่น หน่วยงานภาครัฐ และภาคเอกชน เพื่อร่วมกันอนุรักษ์และจัดการทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน พร้อมต่อยอดสู่การสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อการพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งในระยะยาว
