การศึกษาเชิงนิเวศเพื่ออนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพที่มุ่งเน้นพืชและสัตว์ป่า
ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยศิลปากร ชุมชนท้องถิ่น และระดับนานาชาติ
มหาวิทยาลัยศิลปากรให้ความสำคัญกับการศึกษาระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในทุกมิติ ทั้งพืช สัตว์ป่า และสิ่งแวดล้อม โดยมุ่งสร้างองค์ความรู้ความเข้าใจและจิตสำนึกต่อความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ ตลอดจนผลกระทบจากกิจกรรมของมนุษย์ต่อธรรมชาติ มหาวิทยาลัยได้พัฒนาและสนับสนุนหลักสูตรและกิจกรรมการเรียนรู้เชิงนิเวศ (educational programmes on ecosystems) ทั้งในรายวิชา การศึกษาดูงานภาคสนาม โครงการพิเศษ และความร่วมมือระหว่างประเทศ เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษา บุคลากร ชุมชนท้องถิ่น ตลอดจนผู้ที่สนใจ ได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริงในพื้นที่อนุรักษ์และระบบนิเวศธรรมชาติ โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย อันเป็นการส่งเสริมการอนุรักษ์พืชและสัตว์ป่า รวมถึงการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
โครงการทัศนศึกษา ณ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบก (บางปู) เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาราชินี
เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2567 ภาควิชาชีววิทยา มหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกับ มูลนิธิสิ่งแวดล้อมศึกษาเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน (ประเทศไทย) ได้ลงพื้นที่ทัศนศึกษา ณ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบก (บางปู) เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาราชินี จังหวัดสมุทรปราการ เพื่อเรียนรู้เชิงลึกเกี่ยวกับระบบนิเวศพื้นที่ชุ่มน้ำ (wetland ecosystem) ทั้งในด้านการกระจายพันธุ์พืชพื้นถิ่น การปรับตัวของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศน้ำกร่อย และบทบาทของป่าชายเลนในการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่งและดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์
กิจกรรมดังกล่าวเน้นการเรียนรู้แบบภาคสนาม เพื่อให้นักศึกษาและชุมชนในพื้นที่ได้แลกเปลี่ยนเรียนรู้ทักษะการสังเกต การเก็บข้อมูลพันธุ์พืช และการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสภาพแวดล้อมจริง พร้อมทั้งปลูกฝังจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
Biology Field Trip
ภายใต้โครงการ International Summer School 2025
เมื่อวันที่ 29 เมษายน 2568 ภาควิชาชีววิทยา มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้จัดโครงการ International Summer School 2025 โดยมีผู้เข้าร่วมจำนวน 41 คน จากประเทศไทย สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้เชิงนิเวศ (ecological learning) และการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพในระดับนานาชาติ ณ วัดอัมพวัน จังหวัดสมุทรสงคราม
กิจกรรมประกอบด้วยการศึกษาพันธุ์ไม้และระบบนิเวศป่าชายเลน ซึ่งเป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติสำคัญของประเทศ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้บทบาทของระบบนิเวศชายฝั่งต่อความสมดุลของสิ่งมีชีวิต การดูดซับคาร์บอน และการปกป้องพื้นที่ชายฝั่งจากการกัดเซาะตามธรรมชาติ ตลอดจนได้เข้าใจถึงพันธุ์ไม้พื้นถิ่นและสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ
อีกทั้งยังเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมจากต่างประเทศได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์เกี่ยวกับนิเวศวิทยาในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่งเสริมให้มหาวิทยาลัยเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพในระดับนานาชาติ และเป็นกลไกสำคัญในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน
โครงการศึกษานิเวศวิทยาและการจัดการสิ่งแวดล้อม
ระหว่างวันที่ 13–15 กันยายน 2567 ภาควิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้จัด โครงการศึกษานิเวศวิทยาและการจัดการสิ่งแวดล้อม เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ ด้านระบบนิเวศและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ณ จังหวัดนครนายก
กิจกรรมภายในโครงการ ประกอบด้วย การเรียนรู้ภาคสนามเกี่ยวกับการวางแปลงสำรวจพรรณไม้และการจัดทำโปรไฟล์ป่า (forest profiling) เพื่อให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมเข้าใจองค์ประกอบของโครงสร้างป่า ความหลากหลายของชนิดพืช และกระบวนการทางนิเวศที่เกี่ยวข้องกับการหมุนเวียนธาตุอาหารในระบบนิเวศป่าไม้ พร้อมทั้งมีส่วนร่วมในการปลูกป่าทดแทนในพื้นที่ที่ได้รับความเสียหายจากไฟป่า มุ่งเน้นการเรียนรู้เชิงอนุรักษ์ และการสร้างจิตสำนึกต่อการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ
การศึกษาระบบนิเวศป่าและทางข้ามสัตว์ป่า (Wildlife Corridor)
ระหว่างวันที่ 18–19 กันยายน 2568 ภาควิชาภูมิสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกับ Asst. Prof. Ashley Scott Kelly จาก The University of Hong Kong ได้จัดกิจกรรมภาคสนามเพื่อศึกษาผลกระทบของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานต่อระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ ณ อุทยานแห่งชาติทับลาน จังหวัดปราจีนบุรี โดยมีเป้าหมายเพื่อให้นักศึกษาได้เรียนรู้และทำความเข้าใจ การเปลี่ยนแปลงของภูมิทัศน์ธรรมชาติจากโครงสร้างพื้นฐานของมนุษย์ เช่น ถนนและสิ่งปลูกสร้าง ที่อาจส่งผลให้เกิดการแบ่งแยกถิ่นอาศัยของสัตว์ป่า (habitat fragmentation) ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่กระทบต่อการดำรงชีวิตและการสืบพันธุ์ของสัตว์ป่าหลายชนิด
ผู้เข้าร่วมได้ศึกษาระบบนิเวศป่าดิบแล้งของอุทยานฯ และเรียนรู้ความหลากหลายของสัตว์ป่าในอุทยานฯ แนวคิดการออกแบบ “ทางเชื่อมโยงสัตว์ป่า” (Wildlife Corridor Design) ซึ่งเป็นแนวทางเชิงนิเวศในการฟื้นฟูการเชื่อมต่อของพื้นที่ป่าระหว่างอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่และอุทยานแห่งชาติทับลาน เพื่อให้สัตว์ป่าสามารถเคลื่อนย้ายได้อย่างปลอดภัย ลดการเกิดอุบัติเหตุจากสัตว์ข้ามถนน และช่วยรักษาความหลากหลายทางพันธุกรรม (genetic diversity) ของประชากรสัตว์ป่าในพื้นที่อนุรักษ์
นอกจากนี้ ยังเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมได้แลกเปลี่ยนองค์ความรู้กับผู้เชี่ยวชาญระดับนานาชาติ และฝึกกระบวนการคิดเชิงออกแบบอย่างยั่งยืนที่บูรณาการระหว่างศาสตร์ภูมิสถาปัตยกรรมและนิเวศวิทยา เพื่อสร้างแนวทางการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่สอดคล้องกับการอนุรักษ์ธรรมชาติในระยะยาว
โครงการ ค่ายปลูกจิตสำนึกอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม “EDU SAVE THE EARTH ครั้งที่ 10”
เมื่อวันที่ 6–7 กันยายน 2568 คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดโครงการ ค่ายปลูกจิตสำนึกอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม “EDU SAVE THE EARTH ครั้งที่ 10” ประจำปีการศึกษา 2568 ณ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุ จังหวัดกาญจนบุรี โครงการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมการจัดการศึกษาเกี่ยวกับระบบนิเวศ โดยเฉพาะด้าน การอนุรักษ์พืชและสัตว์ป่า เพื่อสร้างความตระหนักรู้และความเข้าใจเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพและความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืนให้แก่ผู้เข้าร่วม ซึ่งเป็นเยาวชน นักศึกษา และบุคลากรในท้องถิ่น
กิจกรรมภายในค่ายมุ่งเน้นการเรียนรู้เชิงปฏิบัติการ (Experiential Learning) โดยมีเจ้าหน้าที่ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่าเขาน้ำพุทำหน้าที่เป็นวิทยากร ถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับระบบนิเวศป่าไม้ พันธุ์พืชพื้นถิ่น และสัตว์ป่าคุ้มครองที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ เช่น วัวแดง (Bos javanicus) ซึ่งเป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 ทั้งนี้ เพื่อให้ผู้เข้าร่วมตระหนักถึงภัยคุกคามที่ส่งผลต่อความสมดุลของระบบนิเวศและเห็นคุณค่าของการรักษาทรัพยากรธรรมชาติไว้ให้คงอยู่
โครงการดังกล่าวยังเป็นเวทีการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างสถาบันการศึกษา หน่วยงานภาครัฐ และชุมชนท้องถิ่น เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ด้านการอนุรักษ์พืชและสัตว์ป่า และสร้างเครือข่ายความร่วมมือในการดูแลพื้นที่ธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง และยังสะท้อนถึงความมุ่งมั่นของมหาวิทยาลัยศิลปากรในการบูรณาการการเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อมเข้ากับการจัดการศึกษา เพื่อสร้างพลเมืองที่มีจิตสำนึกอนุรักษ์ธรรมชาติ และสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศทั้งในระดับท้องถิ่นและระดับชาติอย่างแท้จริง
การศึกษานิเวศวิทยาและความหลากหลายทางชีวภาพ
ระหว่างวันที่ 19–21 กันยายน 2568 ภาควิชาวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ได้จัดการศึกษา “นิเวศวิทยาและความหลากหลายทางชีวภาพ” ณ ศูนย์ศึกษาธรรมชาติและสัตว์ป่านครนายก จังหวัดนครนายก โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้เข้าร่วมได้เรียนรู้เชิงประจักษ์ผ่านการลงพื้นที่จริงในระบบนิเวศป่าเขตร้อน ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบนิเวศที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงที่สุดในประเทศไทย
ผู้เข้าร่วมได้ฝึกทักษะการสำรวจพันธุ์พืช (plant species survey) การบันทึกข้อมูลสิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อม (biodiversity data recording) การใช้เครื่องมือวัดค่าทางนิเวศวิทยา (ecological field instruments) รวมถึงการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงนิเวศ (ecological data analysis) เพื่อทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับปัจจัยทางสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ป่าเขตร้อน เช่น การกระจายพันธุ์พืช การใช้ประโยชน์ของสัตว์ป่าต่อทรัพยากร และการเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศภายใต้แรงกดดันจากมนุษย์
นอกจากนี้ กิจกรรมยังมุ่งปลูกฝังให้ผู้เข้าร่วมตระหนักถึงบทบาทของมนุษย์ในฐานะส่วนหนึ่งของระบบนิเวศ และความสำคัญของการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ (biodiversity conservation) เพื่อรักษาสมดุลของธรรมชาติและความยั่งยืนของทรัพยากรในระยะยาว
